XÂY DỰNG “THẾ TRẬN LÒNG DÂN” TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG ĐỂ TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG

 

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh “Thế trận lòng dân” là một yếu tố cực kỳ quan trọng, kiến tạo nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân để đấu tranh, chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù. Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các thế lực thù địch đang lợi dụng không gian mạng trở thành một trong những công cụ hàng đầu chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, việc xây dựng “thế trận lòng dân” cần mở rộng nội hàm, thực hiện xây dựng trên cả môi trường không gian mạng, tạo tiềm lực chính trị, trận địa tinh thần vững chắc để tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thế trận lòng dân trên không gian mạng về bản chất vẫn giống thế trận lòng dân được xây dựng ở môi trường truyền thống, đó là một bộ phận của tiềm lực chính trị - tinh thần, là cội nguồn sức mạnh sâu xa, sự tin tưởng, ủng hộ của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Hiệu quả xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng được thực hiện tốt sẽ chuyển hóa thành “vũ khí mềm” để chống lại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Xây dựng “Thế trận lòng dân trên không gian mạng, chính là sự mở rộng khái niệm, linh hoạt thực hiện xây dựng tiềm lực chính trị, tinh thần của toàn dân trong môi trường mới.

 “Thế trận lòng dân” trên không gian mạng tuy không giới hạn về không gian, thời gian, đối tượng tham gia nhưng cũng cần phải có sự quản lý, điều hành của Nhà nước về phát triển, vận hành trong sạch, lành mạnh không gian mạng; Chính sách, pháp luật quản lý hoạt động trên không gian mạng; Các bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng và thế trận bố trí các hạ tầng, dịch vụ, tài khoản trên không gian mạng. Trên Internet, mạng xã hội, mỗi tài khoản của công dân Việt Nam sẽ là một phần trong thế trận lòng dân trên không gian mạng. Qua đó, tạo thành một thế trận vững chắc, sức mạnh chính trị để đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

1. Vai trò của không gian mạng đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng “Thế trận lòng dân trên không gian mạng”

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng đề ra các chủ trương, đường lối, chính sách để phát triển sức mạnh chính trị trên không gian mạng. Tuy chưa chính thức sử dụng thuật ngữ “Thế trận lòng dân trên không gian mạng” nhưng tư tưởng, quan điểm phát huy sức mạnh “lòng dân”  trên “không gian mạng” đã được Đảng ta nhất quán khẳng định trong nhiều văn kiện. Ngày 25/7/2018, Bộ Chính trị (khóa XII) ban hành Nghị quyết 29-NQ/TW về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng. Bên cạnh phải xây dựng, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân truyền thống, cần thiết và đặc biệt quan tâm xây dựng thế trận quốc phòng trên không gian mạng, bao gồm chính sách, pháp luật quản lý hoạt động trên không gian mạng. Đối với đời sống tư tưởng, văn hóa, đạo đức của nhân dân, nhất là của thế hệ trẻ. Ngày 5-3-2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 311/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, văn hóa cho thanh niên, thiếu niên trên không gian mạng giai đoạn 2022 - 2030. Trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng cũng nhấn mạnh: “Nâng cao chất lượng, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thông tin, báo chí, internet, xuất bản; tăng cường năng lực quản lý không gian mạng. Xây dựng các cơ quan báo chí, tổ hợp truyền thông chủ lực đủ mạnh để thực hiện tốt chức năng thông tin tuyên truyền thiết yếu, làm chủ mặt trận thông tin”[1].

Sở dĩ Đảng và Nhà nước ta quan tâm, đẩy mạnh xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng vì không gian mạng ngày càng chiếm vai trò to lớn, có tầm ảnh hưởng đối với đời sống văn hóa, chính trị, tinh thần của người dân. Vai trò của không gian mạng có thể thấy rõ trên các mặt sau:

Không gian mạng góp phần quan trọng đối với việc củng cố, bảo vệ nền tảng tư tưởng chủ đạo của đất nước. 

Với những đặc trưng riêng biệt, không gian mạng là không gian lý tưởng để thực hiện các mục tiêu đấu tranh tư tưởng, các chiến lược thông tin, truyền thông của các chủ thể bằng các hoạt động tuyên truyền, tạo dư luận và định hướng dư luận... Đó là một “ngôi nhà” chung, một “sân chơi” chung, một cộng đồng chung. Đồng thời cũng là một không gian riêng mà ở đó, yếu tố cá nhân được thể hiện. Không có bất cứ một tổ chức, cộng đồng nào có được số lượng thành viên tham gia đông đảo như cộng đồng mạng, sự bình đẳng về giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp, dân tộc, nơi cư trú được thể hiện rõ nét hơn bất kì một môi trường tuyền thống nào. 

Trên môi trường internet, trong đó có mạng xã hội, mỗi tài khoản của công dân Việt Nam, sẽ là một phần trong thế trận lòng dân trên không gian mạng. Mỗi tài khoản phát huy tác dụng tốt sẽ là một chiến sĩ, một hệ thống website, App điện tử chính là một đơn vị chiến đấu trên không gian mạng. Sự bố trí các tài khoản, hệ thống kênh truyền thông trên không gian mạng tương đương với việc xây dựng khu vực phòng thủ trên không gian mạng. Mỗi bài viết tuyên truyền, đấu tranh phản bác như những viên đạn bắn vào kẻ thù, vào các thế lực thù địch. Vì vậy, không gian mạng luôn góp phần quan trọng đối với việc củng cố, bảo vệ nền tảng tư tưởng chủ đạo của đất nước. 

 Không gian mạng góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa, tư tưởng và liên quan đến lợi ích của nhân dân, sự ổn định, phát triển của xã hội.

Ngày nay, không gian mạng là trung tâm truyền bá thông tin. Việc trao đổi và hội nhập các luồng tư tưởng và các giá trị văn hóa đa dạng vừa làm phong phú thêm đời sống tư tưởng, văn hóa, mở rộng tầm nhìn, vừa thúc đẩy việc tu dưỡng nhân cách và nâng cao trí tuệ con người. Không gian mạng là một nền tảng lớn cho thông tin và dư luận xã hội, trong đó hàng tỷ cư dân mạng được cung cấp thông tin và trao đổi thông tin. Điều này có tác động quan trọng đến cách tìm kiếm tri thức, cách suy nghĩ, cách nhìn nhận về cuộc sống và hoạt động xã hội của họ, đặc biệt là thế hệ trẻ. 

Hoạt động trao đổi thông tin, trao đổi tri thức, khơi dậy những mặt tích cực của đời sống xã hội, khuyến khích việc rèn luyện và thực hành các giá trị tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội; lan tỏa các giá trị tích cực mà chủ trương, đường lối của Đảng hướng đến. Vì vậy nắm bắt thời điểm, mức độ và tầm ảnh hưởng của việc thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội trên không gian mạng, góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa, tư tưởng và liên quan đến lợi ích của nhân dân, sự ổn định, phát triển của xã hội.

Không gian mạng đi tiên phong trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. 

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và ứng dụng internet đã làm thay đổi sâu sắc cách thức tạo ra dư luận, phổ biến dư luận và định hướng dư luận. Khoa học công nghệ luôn phát triển tiên phong, nên các vấn đề mới trong lĩnh vực tư tưởng nảy sinh và gia tăng trên không gian mạng cũng đi liền với quá trình tiên phong này.

Không gian mạng đã trở thành “vùng lãnh thổ đặc biệt” thứ năm bên cạnh đất liền, hải đảo, vùng biển, vùng trời của một quốc gia. Tính chất mở, phát triển mạnh, phủ sóng rộng khắp và gắn liền với sự tiên phong của khoa học công nghệ nên không gian mạng vừa là thời cơ nhưng cũng mang đến không ít thách thức đối với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các thế lực thù địch đang lợi dụng không gian mạng trở thành một trong những công cụ hàng đầu chống phá Đảng và Nhà nước ta. Đấu tranh tư tưởng, đặc biệt là đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội là một nhiệm vụ cấp bách, phải được coi là trọng tâm tiên phong trong cuộc đấu tranh tư tưởng giai đoạn hiện nay.

2. Một số đề xuất nhằm tiếp tục xây dựng “Thế trận lòng dân trên không gian mạng” để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thực trạng thời gian qua, không gian mạng ngày càng khẳng định vị trí vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội; công tác xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng đã đạt nhiều thành tựu nhất định. Nhiều người dân đã sử dụng các trang mạng xã hội của mình để đấu tranh trực diện, phản bác âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, chia sẻ những thông tin đúng đắn, chính xác về bản chất cách mạng khoa học, giá trị bền vững của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, bảo vệ chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Việc tham gia phổ biến, tuyên truyền những thông tin đầy đủ, chính xác của đông đảo người dân đã góp phần đấu tranh, phản bác một cách hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch xuyên tạc trên không gian mạng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn một số thực trạng, các khó khăn về xây dựng “Thế trận lòng dân trên không gian mạng” như: ý thức, trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, nhân dân về vị trí, vai trò của “Thế trận lòng dân trên không gian mạng” chưa đầy đủ; Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo đảm an toàn, an ninh mạng thông tin quốc gia, về giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng chưa thật sự đồng bộ, hiệu lực thi hành chưa cao; Hệ thống các trang thông tin điện tử chính thống tuy đã được xây dựng đồng bộ nhưng nội dung, hình thức hoạt động chưa thực sự thu hút được người dân tham gia; Tình trạng một số người dân vì thiếu thông tin hiểu biết hoặc nhẹ dạ, cả tin, bị lôi kéo vào những luận điệu sai trái của các thế lực thù địch; Sự hiểu biết của cộng đồng mạng về Luật An toàn, an ninh mạng còn nhiều hạn chế… Các hành vi tiêu cực như: Tung tin giả mạo, phát tán tin xấu độc, xuyên tạc, bịa đặt, phát ngôn gây thù ghét, tự do phát ngôn, tự do thông tin vẫn còn phổ biến.

Để xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng, tăng cường đấu tranh bảo vệ nền tảng, tư tưởng của Đảng cần tập trung thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có thể thực hiện một số đề xuất sau:

Một là, nâng cao ý thức, trách nhiệm của toàn dân về vị trí, vai trò của “Thế trận lòng dân trên không gian mạng”. Từ đó xây dựng động cơ đúng đắn, trách nhiệm cao trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

Đây là giải pháp có ý nghĩa then chốt, tác động trực tiếp đến nhận thức, thái độ, trách nhiệm của mọi tầng lớp cư dân khi tham gia cộng đồng mạng. Thông qua giáo dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhân dân về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của “Thế trận lòng dân trên không gian mạng”. Nâng cao ý thức, trách nhiệm cho cộng đồng khi tham gia mạng xã hội, mặc dù là “không gian ảo”, nhưng hành vi cụ thể của mỗi một người dân lại có tác động thật, góp phần tạo hiệu ứng đến toàn đời sống xã hội. Nhận thức, đánh giá đúng những thuận lợi và bất cập mà Internet, mạng xã hội mang lại, đồng thời xem đây vừa là công cụ, phương tiện quan trọng để tuyên truyền đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; vừa là một kênh thông tin để nắm bắt kịp thời về tâm tư, tình cảm, diễn biến tư tưởng của cán bộ, đảng viên trước ảnh hưởng của các tệ nạn trong xã hội.

Bên cạnh đó, cần coi trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng nhằm trang bị lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Tập trung xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, giáo dục lòng yêu nước, ý chí chiến đấu và rèn luyện đạo đức cách mạng cho mọi đối tượng quần chúng nhân dân. Tăng cường khả năng miễn dịch, sức đề kháng trước các thông tin xấu độc, cũng như chủ động tiến công, kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với các hoạt động chống phá, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Hai là, phát huy vai trò của các trang thông tin điện tử thuộc các tổ chức chính trị, xã hội, các trang mạng chính thống, các lực lượng chức năng như BTL 86, lực lượng 47… để thu hút sự tham gia của nhân dân, tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Không gian mạng là mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Nên không gian mạng cũng là nơi tiềm ẩn các nguy cơ, sự phức tạp trên mặt trận tư tưởng được thể hiện sâu sắc. Trong mạng lưới rộng lớn đó, các trang thông tin điện tử thuộc các tổ chức chính trị - xã hội, các trang mạng chính thống trở thành những địa chỉ thực sự tin cậy để cư dân, cộng đồng mạng có thể tham khảo khi bị mất phương phướng thông tin.

Hiện nay, hệ thống các trang thông tin điện tử thuộc các tổ chức chính trị - xã hội của nước ta đã được xây dựng trên không gian mạng khá đồng bộ và đẩy đủ như: Cổng Thông tin Chính phủ (chinhphu.vn); Trang thông tin trực tuyến của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (mattran.org.vn); Trang thông tin của Hội Cựu chiến binh (Cuuchienbinh.vn); Trang thông tin của Trung ương Hội phụ nữ Việt Nam (Hoilhpn.org.vn)....; Hệ thống các trang báo điện tử chính thống  như Tạp chí Cộng sản; Báo Quân đội Nhân dân; Báo Tuổi trẻ... Trên các trang thông tin, trang báo mạng nội dung thông tin sẽ không bị giới hạn, có thể lưu giữ được dung lượng lớn thông tin để phục vụ công tác tìm kiếm; nhiều sự kiện diễn ra được cập nhật nhanh nhất, và cũng có khả năng đẩy nhanh sự tác động qua lại giữa người sản xuất thông tin và đối tượng tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng và thuận tiện. Đặc trưng này cho phép cơ quan tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thêm thông tin để hiểu rõ hơn sự việc của công chúng, đồng thời có thể “giữ chân”, liên kết những cộng đồng mạng chung trung thành một cách lâu dài.

Ba là, thường xuyên tổ chức phổ biến, tuyên truyền về cách thức, quy luật hoạt động, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch khi tham gia mạng xã hội, internet. Từ đó giúp cộng đồng mạng xây dựng được cho mình bản lĩnh và cái nhìn khách quan, toàn diện khi tham gia mạng xã hội nhận ra thông tin đúng, thông tin chính thống.  

Hoạt động thông tin, tuyên truyền và định hướng dư luận hiện nay cần thích ứng với tình hình mới, nhất là thích ứng với sự tiến bộ không ngừng của quá trình thông tin hóa xã hội và công nghệ thông tin tích hợp trên không gian mạng. Hoạt động thông tin, tuyên truyền và định hướng dư luận phải đổi mới về cách tiếp cận, nội dung, thể loại, hình thức, phương pháp, phương tiện, hệ thống, cơ chế và nâng cao tính đồng bộ, hiệu quả của các thiết chế thông tin, truyền thông, báo chí trong môi trường không gian mạng.

Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, cổ động trên mạng internet giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu các nội dung tuyên truyền. Linh hoạt phát động các cuộc vận động, cuộc thi tìm hiểu online về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh qua đó thu hút sự tham gia của các tầng lớp nhân dân. Thực hiện có hiệu quả các mô hình như “nhân cái đẹp, dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”, chú trọng công tác tuyên truyền và khuyến khích nhân rộng điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Kịp thời, nhạy bén nhận diện, phân loại và thông tin một cách chính xác các hiện tượng trong xã hội, kiên quyết đấu tranh vạch trần bản chất, âm mưu, thủ đoạn, những quan điểm sai trái, thù địch, và định hướng đúng đến người dân để góp phần đấu tranh hiệu quả, chống lại những luận điệu xuyên tạc, bóp méo sự thật của các thế lực thù địch.

Sử dụng mạng xã hội trong công tác tuyên truyền ngày càng phổ biến và phát huy hiệu quả. Tích cực đổi mới phương pháp, nội dung trên mạng xã hội, đòi các kỹ năng, nguyên tắc sử dụng mạng xã hội, các quy định pháp luật, các quy tắc cộng đồng. Các nội dung tuyên truyền đúng đắn càng rộng rãi, dễ hiểu, lôi cuốn thì người dân Việt Nam càng có nhận thức đúng đắn, tạo cảm hứng, động lực tham gia các hoạt đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy cần phải đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền hơn nữa thông qua nhiều hình thức, phương pháp và cách làm phù hợp.

Bốn là, tăng cường tuyên truyền cho mọi tầng lớp nhân dân về Luật An toàn, an ninh mạng, cơ sở pháp lý, nguyên tắc ứng xử trên không gian mạng.

Các cơ quan chức năng đã có những văn bản nhằm tăng cường quản lý báo chí, cụ thể là Luật An ninh mạng đã được thông qua và ban hành năm 2018, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho cuộc đấu tranh chống các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên mạng internet của các thế lực thù địch. Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/07/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng; Nghị định số’ 09/2017/NĐ-CP ngày 09/02/2017 của Chính phủ quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước; Các văn bản quy phạm pháp luật, các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về quản lý thông tin, báo chí, internet, hoạt động xuất bản…Không gian mạng cũng giống như xã hội thực, thúc đẩy tự do, nhưng cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật. Cần tuyên truyền cho mọi tầng lớp nhân dân về Luật An toàn, an ninh mạng, cơ sở pháp lý, nguyên tắc ứng xử trên không gian mạng. Đồng thời, cũng cần đưa không gian mạng thành một kênh mới để tăng cường giám sát của nhân dân.

Trong tình hình mới, không gian mạng sẽ còn tiếp tục phát triển mạnh mẽ với tác động trên cả hai mặt, các thế lực thù địch ngày càng lợi dụng để tung ra các luận điệu xuyên tạc chống phá cách mạng nước ta. Xây dựng một “thế trận lòng dân” thật sự vững chắc trên không gian mạng để tạo thành một sức mạnh chính trị tinh thần to lớn, củng cố niềm tin của quần chúng nhân dân bảo vệ hiệu quả nền tảng tư tưởng của Đảng. Thế trận lòng dân trên không gian mạng sẽ vẫn là cội nguồn sức mạnh, sự đoàn kết, niềm tin yêu để Đảng mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam.

---

[1] ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr 272.