Truyền thông xã hội, không gian mạng xuất hiện đã tạo ra nhiều
cơ hội và lợi ích về truyền tải, tiếp nhận, chia sẻ thông tin, tri thức phục vụ
các nhu cầu đa dạng của con người và xã hội. Tuy nhiên, với xu hướng thiếu kỹ
năng, trách nhiệm xã hội, thậm chí trục lợi… của không ít chủ thể tham gia
không gian mạng; cùng với cơ chế lan truyền thông tin có tốc độ chóng mặt, khó
kiểm soát…truyền thông xã hội, không gian mạng xã hội đã và đang gây ra nhiều
tác động tiêu cực đối với đời sống xã hội.
Sử dụng
và quản lý mạng xã hội theo tinh thần Đại hội Đảng lần thứ XIII-
Trong
Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra
nhận định: Hệ thống truyền thông đại chúng còn nhiều hạn chế; một số cơ quan
báo chí xa rời tôn chỉ, có biểu hiện thương mại hóa; quản lý mạng xã hội còn
bất cập. Vì vậy, cần phải “Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình thông
tin, truyền thông trên internet. Kiên quyết loại bỏ các sản phẩm, thông tin độc
hại, xuyên tạc, phản động, ảnh hưởng xấu đến ổn định chính trị-xã hội, thuần
phong mỹ tục”. Cũng như: không ngừng đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo và quản
lý báo chí điện tử, mạng xã hội và các loại hình truyền thông khác trên
Internet theo kịp sự phát triển của công nghệ Internet,…chủ động, kiên trì thúc
đẩy phát triển đúng hướng đi đôi với quản lý chặt chẽ. Văn kiện Đại hội XIII
của Đảng đặt ra mục tiêu, yêu cầu: “Đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền,
vận động, sử dụng có hiệu quả các phương tiện truyền thông đại chúng, mạng xã hội
theo hướng thiết thực”. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Nâng cao
chất lượng, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thông tin, báo chí, internet,
xuất bản; tăng cường năng lực quản lý không gian mạng. Xây dựng các cơ quan báo
chí, tổ hợp truyền thông chủ lực đủ mạnh để thực hiện tốt chức năng thông tin
tuyên truyền thiết yếu, làm chủ mặt trận thông tin”.
Ý thức
được tầm quan trọng của không gian mạng đối với đời sống tư tưởng, văn hóa, đạo
đức của nhân dân, nhất là của thế hệ trẻ, ngày 5-3-2022, Thủ tướng Chính phủ đã
ban hành Quyết định số 311/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình giáo dục lý tưởng
cách mạng, đạo đức, lối sống, văn hóa cho thanh niên, thiếu niên trên không
gian mạng giai đoạn 2022 - 2030...
Thực tế
cho thấy không gian mạng xã hội thường có xu hướng “chưa/không đóng vai trò
tích cực” như sự kỳ vọng của xã hội; ngược lại không gian mạng xã hội có xu
hướng thúc đẩy việc gia tăng tin đồn, tin giả và những hệ lụy xã hội tiêu cực
của chúng. Không gian mạng xã hội “như con dao hai lưỡi”, lằn ranh giới tác
động tích cực và tiêu cực rất “mong manh”; nguy cơ về sự “tha hóa con người” từ
không gian mạng xã hội ngày càng hiện hữu. Vấn đề này đang thực sự ngày càng
trở nên nghiêm trọng trong bối cảnh phần lớn công chúng chưa được trang bị kỹ năng
và thẩm thấu trách nhiệm xã hội khi tham gia không gian mạng xã hội. Thậm chí
có không người đang có xu hướng “nghiện và làm theo” thông tin trên không gian
mạng. Trong khi đó, việc ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật
trong quản lý nhà nước về không gian mạng xã hội còn nhiều bất cập. Do đó,
không ít cá nhân, nhóm xã hội có ý đồ xấu và các thế lực thù địch đang có xu
hướng “tối đa hóa lợi dụng không gian mạng” để hiện thực mưu đồ đen tối. Tình
trạng nhiễu loạn thông tin, thật giả lẫn lộn trên mạng xã hội đang ở mức báo
động, gây ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa tốt đẹp của cộng đồng. Hoạt động
tung tin đồn, giật gân, câu “like” trên mạng xã hội gây hoang mang trong dư
luận. Một số vụ việc trên mạng xã hội thu hút số lượng rất lớn người quan tâm,
theo dõi, hình thành tâm lý đám đông, áp lực dư luận, có thể tạo ra các giá trị
lệch lạc hay khuynh hướng phức tạp trong văn hóa ứng xử. Một thực tế là môi
trường khôn gian mạng đang bị vẩn đục bởi các hành vi giao tiếp, ứng xử chưa
văn hóa, cách sử dụng mạng xã hội chưa văn minh hoặc lợi dụng các diễn đàn công
khai để đả kích, nói xấu, bôi nhọ lẫn nhau…Một nghịch lý đang diễn ra là hiện
nay lối sống lạnh lùng, vô cảm ngoài đời thực, nhưng lại dạt dào cảm xúc trước
những gì đăng trên mạng xã hội…
Trong
bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, tội phạm mạng sử dụng nhiều
thủ đoạn tinh vi, ứng dụng các thành tựu khoa học hiện đại để tiến hành các
chiến dịch tấn công mạng, dẫn dắt dư luận trên không giang mạng…khiến công tác
phòng ngừa, ngăn chặn và đấu tranh của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn.
Bên cạnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan công tác bảo đảm an
ninh mạng đã được xây dựng nhưng chưa hoàn thiện;vai trò, hiệu lực quản lý nhà
nước trên lĩnh vực không giang mạng còn bất cập…
Một số
giải pháp thúc đẩy lành mạnh hóa không gian mạng ở Việt Nam hiện nay
Một là, các
cấp ủy, chính quyền cần xác định mục tiêu lành mạnh hóa truyền thông xã hội,
không gian mạng là một nhiệm vụ chính trị quan trọng trong bối cảnh hiện nay.
Tăng cường thực hiện công tác kiểm tra, giám sát ngay cả trên không gian mạng,
kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp ủy, chính quyền cấp trên các trường hợp vụ
việc, phản ánh hoặc bình luận mang tính chất tiêu cực của cán bộ, đảng viên có
liên quan đến hình ảnh, uy tín của Đảng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Bên
cạnh đó, cần chủ động phối hợp chặt chẽ, thường xuyên với các cá nhân, tổ chức,
cơ quan, đơn vị chuyên môn, hữu quan trong việc cung cấp, chia sẻ thông tin, xử
lý thông tin, giúp cho công tác phát hiện, phân tích mức độ, diễn biến, âm mưu,
thủ đoạn của các thế lực thù địch được nhanh chóng, chính xác và lựa chọn phương
án đấu tranh trên mạng xã hội kịp thời, hiệu quả nhất.
Hai là, vai
trò, trách nhiệm tiên phong của người cán bộ, đảng viên cần phải được thể hiện
và phát huy trên không gian mạng. Theo dõi, giám sát và phản bác lại các luận
điệu sai trái, mang tính chất thù địch đồng thời phải xây dựng mạng lưới, kết
nối chặt chẽ với nhân dân trên không gian mạng xã hội để truyền tải được chủ
trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước đến với đời sống hàng ngày của
nhân dân là một nhiệm vụ cấp thiết được đặt ra đối với Đảng viên trong việc
tham gia mạng xã hội. Mỗi cán bộ, đảng viên khi sử dụng mạng xã hội, cần tuân
thủ các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước có liên quan đến việc sử dụng
Internet, mạng xã hội như: Luật An ninh mạng; Quy định số 85-QĐ/TW ngày
07/10/2022 của Ban Bí thư về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang
thông tin điện tử cá nhân trên internet, mạng xã hội; Quyết định số
874/QĐ-BTTTT, ngày 17/6/2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông về ban hành Bộ
Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội. Bên cạnh việc tuân thủ các quy tắc ứng xử khi
sử dụng mạng xã hội theo nghề nghiệp và tổ chức mà mình tham gia, bản thân các
cán bộ, đảng viên có thể tự lập các quy tắc phù hợp cho bản thân mình. Các quy
tắc này nên đồng thời hướng đến trách nhiệm của công dân đồng thời là trách
nhiệm của một cán bộ, đảng viên phải tuân thủ các điều lệ, nội quy của tổ chức
và cơ quan mà mình là thành viên. Giáo dục ý thức, trách nhiệm của cán bộ, dảng
viên về thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; thực hiện tốt việc bảo vệ bí
mật nội bộ của Đảng trong quá trình làm việc. Đồng thời, nêu cao tinh thần tự
giác, chấp hành tốt kỷ luật trong phát ngôn; không tham gia đánh giá, nhận xét,
bình luận trên các trang mạng xã hội với các nội dung chưa được kiểm chứng;
không chụp ảnh, đăng tải hình ảnh, công việc mang đến bất lợi cho cơ quan, đơn
vị trên các trang mạng xã hội. Đồng thời, cán bộ đảng viên phải biết phát huy
những ưu điểm, lợi ích của mạng xã hội để giáo dục nhân dân, người thân cũng
như tuyên truyền các chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng và nhà nước, quảng
bá các hình ảnh, tấm gương người tốt, việc tốt đến với cộng đồng xã hội.
Ba là, các
chủ thể khi tham gia không gian mạng cần trang bị các kỹ năng tự bảo vệ thông
tin cá nhân, cách thức chắt lọc, tiếp nhận thông tin. Việc người dùng nâng cao
sức “đề kháng”, trang bị hiểu biết về pháp luật, bộ lọc văn hóa tốt, ứng xử văn
minh, lịch lãm trong tranh luận, phản biện, có năng lực về tin tức, đánh giá
được độ tin cậy của thông tin trên truyền thông xã hội là rất quan trọng. Cụ
thể là: 1) phải đọc kỹ toàn bộ nội dung bài viết, tránh trường hợp chỉ đọc tiêu
đề nhằm giật tít để thu hút người đọc; 2) hỏi tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc
các nguồn tin đáng tin cậy; 3) luôn kiểm tra xem xét nguồn tin nhanh website để
xác tín; 4) cần kiểm tra thông tin minh họa, hình ảnh, đường liên kết xem thông
tin có thật sự hữu ích hay vì mục đích nào khác; 5) cân nhắc xem bản thân đang
có thiên vị hay có định kiến với đối tượng nào không; 6) hãy tỉnh táo phân biệt
được đâu là tin thật, đâu là trò đùa của cư dân mạng xã hội; 7) kiểm tra nhanh
xem tác giả bài viết có đáng tin cậy không?; 8) kiểm tra thời gian đăng tin
nhằm sàng lọc với những tin tức cũ bị đăng lại, chưa chắc chúng có liên quan
đến sự việc hiện tại.
Bốn là, khi
ứng xử trên không gian mạng mỗi chủ thể cần nhìn rõ mặt tích cực và tiêu cực
của nó. Do đó khi tham gia mạng xã hội cần quan tâm phát huy mặt tích cực và
hạn chế mức thấp nhất các yếu tố tiêu cực. Các thành viên mạng xã hội nên lan
tỏa những thông tin, hình ảnh tốt đẹp về các hoạt động xã hội, hoạt động vì
cộng đồng, phê phán những cái xấu, biểu hiện lệch lạc, hướng tới thông điệp
nhân văn, xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng thanh lịch, văn minh. Khuyến khích
các mạng xã hội tích cực và những thành viên tốt. Cần có thái độ tôn trọng
người khác, biết quan tâm, lắng nghe, chia sẻ, thông cảm. Mọi lời nhận xét,
bình luận phải khách quan và tế nhị, tỏ thái độ, cảm xúc phù hợp, không nói
xấu, kéo bè cánh nhằm hạ thấp danh dự, nhân phẩm của người khác.
Năm là, cần
tăng cường xây dựng và đẩy mạnh hoạt động của các dư luận viên trên không gian
mạng. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của các KLO trên không gian mạng, là những
người có uy tín, có ảnh hưởng lớn trên các phương tiện truyền thông xã hội
(người của công chúng, các trí thức, văn nghệ sĩ…); hướng dẫn họ thể hiện các
quan điểm, nhận xét phù hợp với quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà
nước. Đồng thời, phát huy vai trò chủ động, tiên phong, dẫn dắt, định hướng của
báo chí trong thông tin tích cực. Báo chí cách mạng cần khẳng định hơn nữa vai
trò, vị thế của mình trong thời đại kỹ thuật số. Dòng thông tin tích cực của
báo chí vẫn phải là dòng thông tin chủ lưu với thông tin chất lượng, chính xác,
kịp thời, khách quan, là bộ lọc đáng tin cậy về mọi vấn đề xã hội, dư luận quan
tâm.Thực hiện đổi mới các đơn vị sản xuất thông tin (báo, tạp chí, đài phát
thanh, truyền hình, các đơn vị truyền thông, mạng xã hội,...) và thúc đẩy đổi
mới về quan niệm, nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện công khai trên
không gian mạng. Chủ động cung cấp thông tin chính thống, chính xác, đầy đủ,
kịp thời về bản chất của vấn đề xã hội trên các phương tiện truyền thông, nhất
là các vấn đề liên quan đến lợi ích, mối quan tâm của đông đảo công chúng. Việc
cung cấp thông tin cần chú ý hai điểm: 1) các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm
đối với vấn đề xã hội được đề cập trên các phương tiện truyền thông cần chủ
động cung cấp thông tin kịp thời; 2) thông tin được cung cấp cần dựa vào nguồn
tin đáng tin cậy, đã được kiểm chứng.
Sáu là, đẩy
mạnh công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động của truyền thông xã hội và không
gian mạng theo quy định của pháp luật. Các cơ quan chức năng của ngành thông
tin và truyền thông, công an, quân đội thường xuyên phối hợp với thanh tra các
bộ, ngành, địa phương tăng cường hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát việc
truyền thông và sử dụng thông tin trên mạng xã hội của người dùng mạng xã hội,
theo quy định của pháp luật, kịp thời phát hiện, uốn nắn, cũng như xử lý những
sai phạm. Trên cơ sở đó, phát hiện và ngăn chặn xử lý kịp thời những thông tin
xấu độc được lan truyền trên không gian mạng, cũng như những cá nhân, tổ chức
có hành vi vi phạm pháp luật. Cần xử lý nghiêm những hành vi mạo danh gây ảnh
hưởng nghiêm trọng đến các cá nhân, đơn vị; xử lý hình sự những hành vi mạo
danh để trục lợi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản…
Bảy là,
thiết lập và cải tiến hệ thống quản lý mạng xã hội toàn diện, tăng
cường các biện pháp kỹ thuật và công nghệ. Việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật
nhằm hạn chế, ngăn chặn những thông tin độc hại, xâm phạm an ninh quốc gia,
chống phá Việt Nam vẫn rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Các đơn vị chuyên
trách về an ninh mạng cần kịp thời hỗ trợ với các tổ chức, cá nhân khi phát
hiện dấu hiệu xuất hiện những “lỗ hổng” của việc bảo mật và cả khi bị tội phạm
tin học tấn công. Không gian mạng cũng giống như xã hội thực, thúc đẩy tự do,
nhưng cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật. Cần tôn trọng quyền trao đổi ý
kiến, bày tỏ ý chí của cư dân mạng, đồng thời với xây dựng môi trường mạng an toàn,
lành mạnh theo pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của cư dân mạng được bảo
đảm. Đồng thời, nâng cao khả năng quản trị mạng và thiết lập cơ quan quản trị
mạng toàn diện với sự tham gia của các chủ thể liên quan, tạo ra một hệ thống
mới về đồng quản lý và tương tác tích cực trên tinh thần tuân thủ pháp luật phù
hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt
Nam.
Tám là, rà
soát, bổ sung và triển khai thực hiện hiệu quả hệ thống các văn bản hiện hành,
như Luật Công nghệ thông tin năm 2006; Luật An toàn thông tin mạng 2016; Luật
An ninh mạng 2018 và các luật liên quan, như Luật Xuất bản 2012, Bộ luật Hình
sự 2015, Luật Báo chí 2016; Luật Giáo dục đại học 2018, Luật Giáo dục 2019…và
hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành các luật trên. Đặc biệt, tăng cường việc
tuyên truyền, phổ biến Luật An ninh mạng 2018, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã
hội 2021, nhằm giúp mỗi người dân hiểu rõ ý nghĩa, giá trị, nội dung, quyền
lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm và những hành vi bị cấm liên quan đến văn hóa ứng xử
khi tham gia mạng xã hội, hướng tới xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an
toàn. Các cơ quan chức năng có thẩm quyền cần phải tính đến nghiên cứu, điều
chỉnh việc sửa đổi, bổ sung Luật An ninh mạng 2018 theo hướng tăng cường chế
tài và tính phù hợp, hiệu lực của các chế tài đối với các hành vi vi phạm Luật
An ninh mạng.
Đỗ Văn Quân - Nguyễn Lê Tâm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét