Tư duy nhất quán, đúng đắn của Đảng về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

 

 Dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng, nước ta đã trải qua 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, hơn 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong đó, có quá trình xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Có thể khẳng định rằng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, toàn diện so với những năm trước đổi mới; chưa bao giờ nước ta có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay.

Đây là minh chứng sinh động nhất, là cơ sở khoa học và thực tiễn để chúng ta tuyệt đối tin tưởng, vững bước theo con đường mà Đảng, Bác Hồ kính yêu và Nhân dân đã lựa chọn. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh phản bác, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực phản động, thù địch, cơ hội chính trị đã và đang rắp tâm chống phá, phủ nhận, xuyên tạc, bôi đen những thành tựu to lớn và nỗ lực không ngừng của chúng ta.

Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là một nội dung lớn và quan trọng trong đường lối đổi mới của Đảng ta. Từ Đại hội VI đến Đại hội XIII, quan điểm của Đảng về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN không ngừng được phát triển và ngày càng hoàn thiện, thể hiện rõ sự nhất quán về nhận thức, tư duy đổi mới, sáng tạo của Đảng trước sự phát triển của tình hình thực tiễn. Để kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta phát huy được vai trò của nó, vấn đề mấu chốt là phải hoàn thiện thể chế, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và trước tác động sâu sắc, nhiều chiều của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến mọi lĩnh vực của đất nước. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đã được đề cập nhất quán, xuyên suốt, kế thừa và phát triển từ Đại hội lần thứ X đến Đại hội lần thứ XIII của Đảng.

Mỗi nền kinh tế thị trường có thể chế riêng, đặc trưng của nó. Kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa (TBCN) có thể chế của kinh tế thị trường TBCN; kinh tế thị trường định hướng XHCN như ở Việt Nam cũng có thể chế đặc thù, để bảo đảm cho nó vận hành một cách có hiệu quả. Kinh tế thị trường định hướng XHCN được hiểu là hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách, các quy định, quy tắc chế định, điều tiết hành vi của mọi chủ thể, mọi quá trình diễn ra trong nền kinh tế nhằm tạo điều kiện cho việc hình thành, vận hành thông suốt và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Các thành tố cấu thành thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN bao gồm: hệ thống luật pháp, chính sách, các bộ quy tắc, chế định; các chủ thể tham gia kinh tế thị trường định hướng XHCN; các cơ chế vận hành kinh tế thị trường định hướng XHCN; thể chế các yếu tố thị trường và các loại thị trường.

Thuật ngữ “hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN” được đề cập lần đầu trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X và tập trung vào bốn nhiệm vụ: Nắm vững định hướng XHCN trong nền kinh tế thị trường; Nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý của Nhà nước; Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các loại thị trường cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh; Phát triển mạnh các thành phần kinh tế, các loại hình tổ chức sản xuất - kinh doanh. Quá trình thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ đó là cơ sở, nhằm hiện thực hóa mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; giải phóng mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân; đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng”.

Nước ta đã chuyển đổi thành công từ thể chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN. Tuy nhiên, quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta còn chậm, chưa theo kịp thực tiễn công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Hội nghị Trung ương lần thứ Sáu, khóa X đã ban hành một nghị quyết riêng về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN với mục tiêu: “Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN phù hợp với những nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững, hội nhập kinh tế quốc tế thành công, giữ vững định hướng XHCN, thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN”(2). Để thực hiện mục tiêu trên, Nghị quyết đã đề ra 05 nhóm chủ trương, giải pháp chủ yếu, gồm: Thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Hoàn thiện thể chế về sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp và các tổ chức sản xuất kinh doanh; Hoàn thiện thể chế bảo đảm đồng bộ các yếu tố thị trường và phát triển đồng bộ các loại thị trường; Hoàn thiện thể chế gắn kết tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển và bảo vệ môi trường; Hoàn thiện thể chế nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế, tăng cường sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, nghề nghiệp và của nhân dân vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nhận thức sâu sắc vai trò, vị trí của hoàn thiện thể chế trong phát triển kinh tế, trong Văn kiện Đại hội lần thứ XI của Đảng đã xác định: Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là một trong ba đột phá chiến lược để phát triển đất nước; đồng thời, đặt ra yêu cầu “hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đồng bộ và hiện đại”. Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện ba đột phá chiến lược, nhất là đột phá về thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhằm giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất, huy động, phân bổ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực”. Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, tiếp tục khẳng định: “Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là một nhiệm vụ chiến lược, là khâu đột phá quan trọng, tạo động lực để phát triển nhanh và bền vững”.

Trong các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng: Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về các văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng; Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030; Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020 và phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025; Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, có nội dung rất quan trọng được Đảng ta khẳng định, đó là: Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN trong những năm tới. Điều đó cho thấy, Đảng ta luôn nhất quán khẳng định: Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta là nhiệm vụ chiến lược, là khâu đột phá quan trọng, tạo động lực để phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Đảng ta đã chỉ rõ nội hàm, đặc trưng và các yếu tố của thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, những nội dung cốt lõi, rất quan trọng cần hoàn thiện trong thời gian tới, bao gồm cả ba bộ phận: Luật pháp, chính sách, quy định; chủ thể tham gia và sự phối hợp giữa các chủ thể trong bối cảnh tình hình mới. Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đánh giá những kết đạt được về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN trong thời gian qua.

Nổi bật là, những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, cùng với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta từng bước được hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ và hội nhập, trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch thuận lợi. Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ngày càng đầy đủ hơn. Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta đã định hình rõ nét hơn, từng bước phù hợp với chuẩn mực thế giới và nâng cao hơn khả năng hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại. Các yếu tố thị trường và các loại thị trường từng bước phát triển đồng bộ, gắn kết với thị trường khu vực và thế giới. Môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện, nhiều rào cản tham gia thị trường đã được dỡ bỏ. Phong trào khởi nghiệp sáng tạo và phát triển doanh nghiệp khá sôi động (Start up). Kinh tế nhà nước từng bước được sắp xếp, tổ chức lại có hiệu quả hơn; kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định là một động lực quan trọng của nền kinh tế; kinh tế tập thể từng bước được đổi mới, phát triển khá nhanh; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phát triển nhanh, hiệu quả, trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế nước ta.