ỨNG DỤNG CÁC LỢI THẾ, TIỆN ÍCH CỦA MẠNG XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC THÔNG TIN, TUYÊN TRUYỀN

 Để công tác thông tin, tuyên truyền trên mạng xã hội hiệu quả, cần căn cứ vào đặc điểm tâm lý của cư dân mạng. Thị hiếu của cư dân mạng hiện nay là thích tin ngắn, bằng hình ảnh, ngại đọc những vấn đề lý luận cao siêu, trừu tượng. Vì vậy, muốn thu hút người dân quan tâm tới thông tin, tuyên truyền, thì không chỉ bằng luận chứng, luận cứ khoa học mà còn phải bằng lý lẽ đời thường, lập luận thuyết phục. Thông tin phải có sự chọn lọc, mang tính thiết thực, có lợi ích rõ ràng, thúc đẩy cái đẹp, cái tích cực, phê phán và đấu tranh với cái xấu, cái tiêu cực vì sự phát triển của cộng đồng và xã hội. Ngoài ra, nội dung, thông điệp truyền tải ngắn gọn, phù hợp với ngôn ngữ của cộng đồng mạng, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thể hiện và dễ lan tỏa bằng truyền thông đa phương tiện trên nền tảng của văn bản, hình ảnh, video,...

Một trong những điểm ưu việt của mạng xã hội so với báo chí truyền thống là đáp ứng được nhu cầu tiếp cận thông tin nhanh chóng của công chúng. Tuy nhiên, điều này cũng trở thành “con dao hai lưỡi” khi tạo điều kiện cho tin giả, thông tin xấu, độc lan truyền rộng rãi trong thời gian ngắn, nghiêm trọng hơn là khi các thế lực thù địch, phản động lợi dụng mạng xã hội xuyên tạc, nói xấu Đảng, Nhà nước và chế độ, lôi kéo, kích động bạo loạn, biểu tình, gây rối trật tự công cộng,... Do đó, yêu cầu đặt ra đối với việc ứng dụng mạng xã hội trong công tác tuyên truyền là thông tin phải được cung cấp nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn phải bảo đảm tính chính xác, chất lượng với cách viết hấp dẫn, thu hút. Khi xuất hiện tin giả, thông tin xấu, độc, phải kịp thời “giải độc” thông tin nhanh chóng bằng nguồn tin xác thực, tin cậy giúp người dân nắm rõ bản chất vấn đề, không để những tin này ảnh hưởng xấu đến niềm tin của người dân với Đảng, Nhà nước và chế độ. Đấu tranh, phản bác, đồng thời tuyên truyền và huy động người dân tham gia chia sẻ, lan tỏa nguồn thông tin chính thống thành dòng chủ lưu, chi phối trên mạng. Đối với các vấn đề, lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm và phức tạp được dư luận quan tâm, phải dự báo được tình hình, xu hướng để chủ động chiếm lĩnh truyền thông trên mạng.

Những hình thức đang phổ biến trên mạng xã hội hiện nay có thể ứng dụng trong tuyên truyền chính trị, như: Kể chuyện (story telling) - người làm công tác tuyên truyền gửi gắm thông điệp thông qua những câu chuyện có ý nghĩa, chạm đến cảm xúc của độc giả nhằm thể hiện sự thấu hiểu và gắn kết; Video ngắn (short video/reel) - hình thức truyền thông qua các video ngắn 10s - 30s, đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay với sự tham gia của hầu hết các mạng xã hội lớn, như Facebook, Tiktok, Youtube, Instagram...; nội dung do người dùng tạo ra (UGC content), có thể ứng dụng trong các cuộc thi trực tuyến (online) với sự tham gia của công chúng mục tiêu; sử dụng người có sức ảnh hưởng (KOLs) để định hướng dư luận...

Với các kinh nghiệm đã đúc rút được, Bộ Thông tin và Truyền thông cũng đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn để các bộ, ngành, địa phương xây dựng và vận hành hiệu quả một hệ thống truyền thông đa phương tiện, trong đó các cơ quan báo chí chính thống đóng vai trò nòng cốt; các trang thông tin điện tử, các tài khoản mạng xã hội, trang cộng đồng, các kênh video trên các mạng xã hội lớn như Facebook, Youtube, TikTok, Zalo (kết hợp cả chính danh và ẩn danh) làm công cụ lan tỏa thông tin chính thống, tích cực, đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, chống phá theo hướng “bám sát thực tiễn, lập luận thuyết phục, ví dụ cụ thể”, để giành thế chủ động, làm chủ thế trận tiến công về thông tin tư tưởng, lý luận trên internet và đã đạt được một số kết quả khả quan, Fanpage chính thức của Chính phủ trên Facebook ra đời năm 2015 với tên gọi “Thông tin Chính phủ” giúp người dân dễ dàng, nhanh chóng tiếp cận với các thông cáo báo chí, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ và một số hoạt động của Chính phủ. Để phát huy hơn nữa hiệu quả của Fanpage này, Bộ Thông tin và Truyền thông đã đồng hành, đề xuất một số giải pháp, ý tưởng và được nhóm điều hành trang đón nhận, tiếp thu. Trong hai năm gần đây, lượng người truy cập và theo dõi đã tăng gấp hơn 10 lần⁽¹⁾, trang “Thông tin Chính phủ” trở thành một trong những địa chỉ cung cấp thông tin uy tín nhất, hoạt động hiệu quả nhất trong số những fanpage chính thống của các cơ quan nhà nước. Fanpage còn là kênh thông tin hữu hiệu của người dân, doanh nghiệp và người Việt Nam ở nước ngoài.

Một số tính năng, công cụ mới của mạng xã hội đã được Bộ Thông tin và Truyền thông khai thác, sử dụng hiệu quả như: livestream (phát trực tuyến trên mạng xã hội); quảng cáo hướng đối tượng (chạy quảng cáo để phát các thông điệp cần tuyên truyền đến các nhóm đối tượng mong muốn); sáng tạo nội dung tuyên truyền phù hợp với thị hiếu và cách thức tiếp nhận thông tin của cộng đồng mạng (xây dựng và phát các video clip, hình ảnh hoặc nội dung tuyên truyền trên Facebook, Youtube, TikTok); thăm dò dư luận... Tiêu biểu là chương trình “Dân hỏi - Thành phố trả lời” do Bộ Thông tin và Truyền thông và Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện trong tháng 8-2021 và tháng 9-2021 theo hình thức livestream trên các nền tảng mạng xã hội⁽²⁾. Khi Thành phố Hồ Chí Minh trải qua những đợt giãn cách xã hội để phòng, chống dịch bệnh COVID-19, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin sai sự thật, tin giả gây hoang mang cho người dân và ảnh hưởng tiêu cực đến công tác phòng, chống dịch của Thành phố. Thay vì ngăn chặn tin giả một cách thụ động, một phương thức mới đã được đề xuất, đó là “truyền thông chủ động trên chính nơi mà tin giả phát tán”. Hiệu quả của Chương trình được đánh giá dựa trên các tiêu chí như tính thời sự, tính thực tiễn và tính trực diện, sự tương tác. Chương trình đã cho thấy hướng đi đúng, hiệu quả khi nắm bắt được chính xác tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, hoạt động đúng thời điểm và đáp ứng nhu cầu của thực tiễn.

Trong bối cảnh dịch bệnh căng thẳng, nhiễu loạn thông tin về phòng, chống dịch, việc có kênh thông tin chính thống để người dân đối thoại trực tiếp với những người đứng đầu Thành phố đã giúp an dân. Chương trình đã mở ra một kênh mới để chính quyền tương tác với người dân. Việc sử dụng tính năng livestream trên mạng xã hội - vốn rất quen thuộc với người dân, góp phần thu nhỏ khoảng cách giữa cơ quan quản lý nhà nước và người dân. Chương trình đã nhận được nhiều phản hồi tích cực, làm tiền đề nhân rộng tại các tỉnh, thành phố khác trên cả nước. Lần đầu tiên, người dân nhận thấy ý kiến của họ không chỉ được lắng nghe mà còn được tiếp thu, thực hiện; lan tỏa thông điệp truyền thông tích cực để người dân vững tâm vượt qua đại dịch.

Cùng với việc đẩy mạnh lan tỏa thông tin chính thống, thông tin tích cực, để công tác thông tin, tuyên truyền đạt hiệu quả, Bộ Thông tin và Truyền thông đã quán triệt quan điểm gắn kết chặt chẽ giữa “xây” và “chống”. Trong đó, “xây” là giải pháp tập trung vào bên trong, nội tại, “chống” là giải pháp hướng vào việc ngăn chặn những tác động tiêu cực từ bên ngoài, phải được thực hiện quyết liệt, kiên trì. Để đạt được mục tiêu này, các đơn vị chức năng của Bộ Thông tin và Truyền thông thường xuyên rà quét, phát hiện thông tin xấu, độc và tổ chức nhiều đợt đấu tranh cứng rắn, quyết liệt với các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới, yêu cầu các nền tảng này kiểm soát, hạn chế, ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời tin giả, thông tin xấu, độc xuyên tạc chủ trương, đường lối, tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam; thông tin lừa đảo, đánh bạc, quảng cáo không đúng sự thật, thông tin gây mất an ninh, trật tự, an toàn xã hội, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân; nội dung phản cảm, độc hại đối với trẻ em và các quảng cáo chính trị từ các fanpage, tài khoản của các thế lực thù địch, tổ chức phản động.

Song song với đó, việc nâng cao nhận thức cho người dân về nhận diện tin giả, thông tin xấu, độc trên không gian mạng cũng được Bộ Thông tin và Truyền thông chú trọng thực hiện. Năm 2021, Bộ Thông tin và Truyền thông đã thành lập Trung tâm xử lý tin giả Việt Nam (VAFC) để xác minh, công bố tin giả trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Nhiệm vụ chính của Trung tâm là tiếp nhận, phát hiện, thẩm định, gắn nhãn tin giả, công bố thông tin xác thực, tin giả, tin sai sự thật trên trang tingia.gov.vn. Đồng thời, chủ động phát hiện các xu hướng thông tin có lượng người chia sẻ, tương tác lớn để đánh giá, thẩm định, dán nhãn tin giả nếu có, cảnh báo người dân không chia sẻ và hướng dẫn cách nhận biết, phòng tránh, đối phó với tin giả. Từ khi thành lập đến nay, Trung tâm đã tiếp nhận hơn 4.000 lượt báo cáo tin giả. Sau quá trình xác minh, Trung tâm đã công bố dán nhãn 49 tin giả, tin sai sự thật. Trong đó, nhiều nội dung liên quan đến tình hình dịch bệnh COVID-19 tại Việt Nam. 

Ngoài ra, Bộ Thông tin và Truyền thông luôn đặt công tác đào tạo cán bộ là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Bộ thường xuyên tổ chức hội nghị tập huấn cho các bộ, ngành, địa phương, nhằm bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về cách thức nhận biết, phát hiện tin giả, thông tin xấu, độc trên không gian mạng, kỹ năng tương tác và thực hành trên không gian mạng cho cán bộ, như kỹ năng thiết kế các ấn phẩm tuyên truyền, kỹ năng viết tin, bài; kỹ năng truyền thông, sử dụng mạng an toàn... Mạng xã hội đã và đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong cung cấp thông tin chính thống, định hướng kịp thời những vấn đề quan trọng, nhạy cảm và ngăn chặn, phản bác thông tin xấu, độc.

Trong thời gian tới, để quản lý hiệu quả thông tin trên không gian mạng, mạng xã hội, tiếp tục phát huy mặt tích cực của mạng xã hội, khả năng ứng dụng các lợi thế, tiện ích của mạng xã hội trong công tác thông tin, tuyên truyền, hạn chế tối đa tác động tiêu cực của mạng xã hội, Bộ Thông tin và Truyền thông duy trì thực hiện các biện pháp đã nêu, đồng thời chủ động nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quản lý của các nước trên thế giới để ứng dụng vào thực tiễn Việt Nam nhằm đạt được mục tiêu đề ra./.