BÀI HỌC VỀ CHỚP THỜI CƠ GIÀNH CHÍNH QUYỀN TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trang sử hào hùng, mốc son chói lọi trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân ta đã đập tan xiềng xích hơn 80 năm thống trị của chủ nghĩa thực dân, đế quốc. Đồng thời lật nhào chế độ chuyên chế phong kiến tồn tại hàng nghìn năm trên đất nước ta. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là hội tụ của ý chí độc lập tự chủ, tự lực, tự cường của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng; là thắng lợi vĩ đại của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh được Đảng vận dụng một cách sáng tạo để “lựa tình thế, chọn thời cơ”, đưa ra những quyết sách đúng đắn, sáng tạo ở tầm chiến lược. Thắng lợi đó cũng chứng minh rằng, một dân tộc dù nhỏ bé nhưng nếu có truyền thống nồng nàn yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết, sáng tạo dưới sự lãnh đạo của Đảng cách mạng chân chính có thể làm nên những sự kiện vĩ đại có tầm vóc đi vào lịch sử của dân tộc và thế giới. Lịch sử các cuộc cách mạng trên thế giới đã chứng minh, thời cơ rất quý và hiếm, song nó sẽ trôi qua nếu cách mạng chưa hội tụ đầy đủ điều kiện để nắm lấy thời cơ. Chỉ có Đảng tiền phong của giai cấp công nhân với bản chất cách mạng và khoa học, có tầm nhìn chiến lược, có sự phân tích, nhận định chính xác về tình hình, về thời cơ cách mạng sẽ và đang đến; đồng thời chủ động tạo ra được những nhân tố chủ quan, chuẩn bị công phu những điều kiện bên trong cần thiết, mới có thể mau lẹ chớp thời cơ để giành thắng lợi cho cách mạng. Mùa Xuân năm 1945, thực dân Pháp đã dâng Đông Dương cho phát xít Nhật, nhân dân Việt Nam phải chịu một cổ hai tròng ách áp bức, bóc lột hà khắc. Trước tình hình đó, Đảng ta đã nhận định đây là thời cơ cách mạng nhất định sẽ nổ ra. Bằng nhãn quan của một nhà chiến lược thiên tài, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã dự báo trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Liên Xô và các lực lượng chống phát xít nhất định chiến thắng sẽ mở ra thời cơ cho cách mạng Việt Nam tiến lên giành thắng lợi. Với quan điểm tự lực, tự cường và tinh thần chủ động, sáng tạo “Đem sức ta để giải phóng cho ta”, Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng tích cực chuẩn bị lực lượng, chủ động tạo thế và lực bên trong để có thể động viên, tổ chức nhân dân cả nước đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến. Sau ngày Nhật đảo chính lật đổ Pháp (9-3-1945), Thường vụ Trung ương Đảng kịp thời ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, Đảng đã xác định những chủ trương rất sáng suốt, kịp thời đề ra các biện pháp cụ thể, phù hợp nhằm phát động cao trào kháng Nhật, cứu nước mạnh mẽ, đi từ khởi nghĩa từng phần lên tổng khởi nghĩa; kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, giữa nông thôn với thành thị, đồng thời coi trọng công tác binh vận, công tác đối ngoại… Cùng với quá trình chuẩn bị công phu về lực lượng, Đảng ta và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã có những quyết định chính xác trong việc chọn thời điểm và địa điểm tiến hành khởi nghĩa. Khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh không điều kiện, thời cơ cách mạng đã xuất hiện, Đảng ta đã chớp lấy thời cơ ngàn năm có một, phát động toàn dân đứng lên đấu tranh giành chính quyền với quyết tâm sắt đá: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”. Lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền được phát ra trong toàn quốc, rất kịp thời không thể sớm hơn và cũng không thể muộn hơn, dù chỉ một ngày. Sự đồng loạt khởi nghĩa ở tất cả cá địa phương trong toàn quốc đã làm cho kẻ thù không kịp hỗ trợ, cứu viện, bảo vệ lẫn nhau. Các lực lượng nòng cốt tiến hành khởi nghĩa từ căn cứ cách mạng tiến thẳng về các đô thị lớn, kiên quyết lật đổ chế độ cũ, không thỏa hiệp với các đối tượng của cách mạng; rồi từ thắng lợi ở đô thị lớn phát triển đến các vùng đồng bằng và nông thôn. Bạo lực cách mạng của quần chúng đã làm tê liệt, tan rã nhanh chóng bộ máy chế độ thực dân, phong kiến thối nát và phản động. Chỉ trong vòng 7 ngày (từ 18 đến 25/8), cuộc khởi nghĩa ở Thủ đô Hà Nội và 11 tỉnh, thành phố ở đồng bằng Bắc Bộ đã diễn ra nhanh gọn, với nhiều hình thức sinh động, ít đổ máu. Nhân dân đồng bằng Bắc Bộ đã thực hiện đúng lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Ngày 2/9/1945, Hà Nội rợp bóng cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ; hàng chục vạn đồng bào trong Liên khu và Hà Nội đã tập trung ở vườn hoa Ba Đình để dự lễ độc lập. Trên lễ đài, Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc lần đầu tiên xuất hiện trước công chúng, thay mặt Chính phủ lâm thời Người long trọng đọc Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã biểu hiện tinh thần độc lập, tự chủ và sáng tạo của Đảng ta trong tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền. Sự chuẩn bị nội lực đủ mạnh và chớp thời cơ, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc chính là một trong những bí quyết của Đảng ta và lãnh tụ Hồ Chí Minh trong quá trình chuẩn bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. 78 năm sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dân tộc Việt Nam lại đang nhận những thời cơ lịch sử mới. Bên cạnh các xu thế khách quan thuận lợi và những thành tựu đạt được trong hơn 35 năm đổi mới đất nước đã tạo thế và lực cho cách mạng nước ta mạnh lên rất nhiều. Với nhận thức đúng về thời cơ cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đang tập trung lãnh đạo toàn dân bứt phá để giành những thành tựu to lớn hơn. Tuy nhiên, nước ta cũng đang phải đối mặt với không ít nguy cơ và thách thức mới. Cơ hội và thách thức luôn đan xen với nhau, trong cơ hội bao hàm cả thách thức và trong thách thức cũng bao hàm cả cơ hội. Nếu như thời cơ giành được chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra thời gian rất ngắn, thì cơ hội để dân tộc ta thoát khỏi nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu và trở thành một nước công nghiệp phát triển còn phải kéo dài nhiều năm. Do còn tồn tại những nguy cơ và thách thức, đặc biệt nguy cơ chệch hướng XHCN, nguy cơ do nạn tham nhũng, quan liêu, lãng phí gây ra, cùng với âm mưu và thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trong chiến lược “diễn biến hòa bình”,…. Vì vậy đòi hỏi mỗi chúng ta phải luôn kiên định, giữ vững niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước. Ra sức tranh thủ thời cơ, đẩy lùi nguy cơ trong tình hình mới của cách mạng nước ta phải luôn quán triệt sâu sắc phương châm “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ở đây, bất biến là trong mọi điều kiện, hoàn cảnh phải luôn giữ vững nền độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ là giữ vững định hướng XHCN, vì lợi ích của đất nước; không vì quyền lợi hay lợi ích nhất thời, cục bộ nào đó mà bất chấp nguyên tắc. Thực hiện đẩy mạnh hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay, việc không ngừng phát huy nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế phải luôn biết “Ứng vạn biến”, phải chớp và nắm thời cơ để đưa dân tộc vững bước tiến lên. Đó chính là thước đo bản lĩnh cách mạng, nhãn quan chính trị và nguyên tắc lãnh đạo của Đảng ta trong thời kỳ mới. Đó cũng là con đường mà Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã trải nghiệm và cần được tiếp tục nghiên cứu, vận dụng với một bản lĩnh kiên định, tinh thần và phong cách đổi mới, sáng tạo của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Nguyễn Thanh (tổng hợp)